In 1973 verliet Cruijff Ajax, ondermeer gekwetst doordat zijn aanvoerderschap door zijn medespelers aan Piet Keizer was overgedaan, en ging voor zes miljoen gulden naar Barcelona. Een recordbedrag destijds. De Catalaanse club, die twee jaar daarvoor ook al Michels contracteerde, ontving Cruijff als "El Salvador" (de verlosser), en werd voor het eerst sinds veertien jaar weer kampioen.

Met de successen op nationaal niveau onder trainer Rinus Michels werd aan het eind van de jaren zestig de basis gelegd voor de Europese hegemonie van Ajax in de jaren zeventig. In de gouden jaren 1971, 1972 en 1973 veroverde de club driemaal op rij de Europa Cup voor landskampioenen. Respectievelijk Panathinakos (2-0), Internazionale (2-0) en Juventus (1-0) werden het slachtoffer van de Europese dadendrang van de Amsterdammers. In de strijd om de Wereldcup in 1973 tussen de Europese en Zuid-Amerikaanse kampioen werd het Argentijnse Independiente verslagen. Ajax bedankte voor het spelen van de officieuze Wereldcup in 1974 vanwege het slopende wedstrijdschema.

De Nederlandse competitie was in die jaren een formaliteit. Onder leiding van trainer Stefan Kovacs, de opvolger van Michels in 1972, brachten de Amsterdammers zowel in binnen- als buitenland de tegenstanders regelmatig tot wanhoop. Met een spelstijl, die later als totaalvoetbal zou worden getypeerd, werd de bal snel rondgespeeld en verschenen zowel middenvelders als verdedigers met evenveel gemak voor het doel. De Amsterdamse defensie was ondoordringbaar. Doelman Heinz Stuy vestigde in 1971 een record door 1082 minuten onverslagen te blijven. In 1972 en 1973 won Ajax het landskampioenschap met doelgemiddelden van boven de 100.

Cruijff was de absolute spil van het ongenaakbare Ajax van de jaren zeventig. Hij was de Europese voetballer van het jaar 1971, 1973 en 1974. Met zijn onnavolgbare voetbalstijl groeide hij al snel uit tot de lieveling van het publiek. De loopbaan van de speler uit Betondorp is, zowel bij Ajax als in Oranje, doorspekt van hoogtepunten en incidenten.

Het gouden elftal geniet nog steeds een ongekende populariteit. Over de gehele wereld worden de namen van Arie Haan, Johan Neeskens, Piet Keizer, Wim Suurbier, Barry Hulshoff, Arnold en Gerrie Mühren, Johnny Rep, Ruud Krol, Johan Cruijff en Velibor Vasovic nog moeiteloos opgedreund.