De beste, maar het wordt ook tijd om dat te tonen

De beste, maar het wordt ook tijd om dat te tonen

Jaap Visser van Kick uitgevers schrijft elke maandag een blog over de geschiedenis van Ajax. Deze week gaan we terug naar 2 juni 1971 wanneer Ajax op Wembley zijn eerste Europa Cup wint. Dit is een voorpublicatie uit het boek 'In de geest van Cruijff en Keizer – Ajax 10e Europese finale' dat eind deze week verschijnt.

De Beul kan het toch niet laten. Wanneer Ajax wel erg uitgelaten naar de finale tegen Panathinaikos toeleeft, toont Rinus Michels zich toch weer de genadeloze oefenmeester. Nadat hij in Londen vergeefs heeft getracht de balorige groep in het gareel te krijgen, gooit hij op de laatste training de zweep erover.

Een dag voor de eindstrijd op Wembley onderwerpt hij Ajax aan een zware conditietraining. Dat helpt, in de zin dat niemand na de afmattende oefeningen nog praatjes heeft. Maar het leidt er ook toe dat een aantal spelers lood in de benen voelt bij het betreden van het heilige Wembley-gras.

Johan Cruijff ziet Takis Ekonomopoulos redding brengen voor Panathinaikos. Foto: Erfgoed Ajax
Johan Cruijff ziet Takis Ekonomopoulos redding brengen voor Panathinaikos. Foto: Erfgoed Ajax

De kwaaie Michels neemt dus een risico voor zijn tweede Europese finale en dat is opmerkelijk, aangezien hij twee jaar eerder tegen AC Milan toch een flinke misrekening heeft gemaakt. Toen, in Madrid, leverde hij zijn niet al te ervaren elftal met slechts twee middenvelders uit aan de geslepen Italiaanse counterspecialisten die de vier Amsterdamse aanvallers opvraten, het middenveld in hun greep namen en naar 4-1 counterden.

Direct na de verloren finale was Michels begonnen met doorselecteren

Maar Michels was van mening dat Ajax niet zozeer voor schut was gegaan door zijn te aanvallende speelwijze, maar door een gebrekkige mentale weerbaarheid. Vandaar dat hij direct na de verloren finale was begonnen met doorselecteren. Twee jaar eerder, na de dramatisch verloren kwartfinale tegen Dukla Praag, had hij Frits Soetekouw al afgeserveerd, omdat de libero naar zijn zin niet hard genoeg was. Na Madrid laat hij om dezelfde reden linksback Theo van Duivenbode, de middenvelders Ton Pronk en Bennie Muller en de aanvaller Klaas Nuninga vallen.

Koppositie
Wat Ajax in 1969 niet lukte, presteert Feyenoord een jaar later wel: de Europa Cup winnen. Omdat de Rotterdammers te veel energie moeten steken in hun Europese overwerk verliezen ze wel de titelstrijd met hun aartsrivalen uit de hoofdstad. Zo wordt in Amsterdam, in de beslissende wedstrijd voor het kampioenschap, een 3-1-voorsprong verspeeld. Ajax komt terug tot 3-3 en behoudt zijn koppositie op de ranglijst. Maar het superieure middenveldspel van Feyenoord opent de ogen van Michels. Het wordt tijd om van speelwijze te veranderen, van 4-2-4 om te schakelen naar 4-3-3.

De geblesseerde Ruud Krol, met een onderbeen in het gips en een wandelstok in de rechterhand als cheerleader op Wembley. Foto: Nationaal Archief/Anefo, 924-6080
De geblesseerde Ruud Krol, met een onderbeen in het gips en een wandelstok in de rechterhand als cheerleader op Wembley. Foto: Nationaal Archief/Anefo, 924-6080

Met twee brekers op het middenveld, Nico Rijnders en Johan Neeskens, en het loopwonder met de uitmuntende techniek Gerrie Mühren aan de linkerkant begint Ajax aan de verovering van Europa. Het elftal met het genie Piet Keizer als linksbuiten en de wervelende alleskunner Johan Cruijff in de spits, is in balans, en inderdaad harder en professioneler met Ruud Krol als linksback en de Joegoslavische tacticus Velibor Vasovic als libero.

Het 4-3-3-systeem maakt Ajax niet minder aanvallend, want de ploeg verdedigt ver naar voren, zeg maar op de middenlijn. De enorme ruimte die vaak achter de verdedigingslinie ligt, wordt bewaakt met de buitenspelval die door Vasovic wordt bestuurd. Het dominante Ajax-spel begint op totaalvoetbal te lijken.

Dat Michels tegen Panathinaikos teruggrijpt op 4-2-4 heeft met de enkelbreuk van Krol te maken

In de kwartfinale winnen de Amsterdammers het zelfvertrouwen dat nodig is om de Europa Cup te veroveren. De Schotse topclub Celtic, het seizoen ervoor verliezend finalist tegen Feyenoord, wordt afgedroogd in het Olympisch Stadion (3-0) waarna de weg naar de finale openligt. Dat Michels tegen Panathinaikos teruggrijpt op 4-2-4 heeft met de enkelbreuk van Krol te maken. Neeskens wordt rechtsback (Wim Suurbier verhuist achterin van rechts naar links) en Dick van Dijk de vierde aanvaller.

'We winnen toch wel'
Dat geen van de spelers een vraagteken plaatst bij deze speelwijze, zegt genoeg. Het maakt Ajax niet uit in welke formatie de Grieken worden bestreden: we winnen toch wel.

Dat optimisme en de straftraining vooraf van Michels breken Ajax in Londen bijna op. Na de snelle openingsgoal van Van Dijk en een adembenemend Cruijff-kwartier met opgelegde kansen, maar zonder verdere doelpunten valt Ajax stil. Op het tandvlees en via een frommelgoal van invaller Arie Haan wordt de top van Europa bereikt. Ajax is de beste, maar het wordt tijd om dat ook eens in een finale aan de wereld te laten zien.

[Kick uitgevers is de boekenpartner van Ajax. Bestel hier het boek In de geest van Cruijff en Keizer – Ajax 10e Europese finale]

Bestel het boek

Fotobijschrift (boven): Londen, 2 juni 1971. Wonderbaarlijke opkomst van beide elftallen op Wembley waarbij keeper Takis Ekonomopoulos een stevige klapzoen krijgt van een Panathinaikos-fan en de lachende Sjaak Swart oogcontact met Antonis Antoniadis lijkt te hebben. Achter Swart Piet Keizer, Gerrie Mühren, Johan Neeskens, Barry Hulshoff, Nico Rijnders, Wim Suurbier, Dick van Dijk en Johan Cruijff.

Foto: Nationaal Archief/Anefo, 924-6096