Bijzondere tv-docu over Sjaak Swart

Bijzondere tv-docu over Sjaak Swart

Ter ere van zijn 75ste verjaardag is woensdag een documentaire te zien over Mister Ajax Sjaak Swart. Maker is journalist Raymond Bouwman (48), die eerder ook de biografie schreef van zijn jeugdidool. ,,Sjaak is als de dood voor de dood.’’

,,Ik ben Sjaak Swart.’’ Dat is wat Raymond Bouwman steevast riep als hij en zijn vriendjes voetbalden op straat. Het was de klassieke vorm van jongensromantiek zoals deze nog altijd voorkomt op de pleintjes; je waande je voor even de voetballer van je dromen. Voor Bouwman was dat Sjaak Swart, de man die furore maakte op de rechterflank bij Ajax. Vraag hem niet waarom, maar één ding was zeker: zoals de huidige jeugd opkijkt tegen Messi en Ronaldo, zo adoreerde hij de voormalige aanvaller in het gouden tijdperk van Ajax.

We schrijven inmiddels zo’n veertig jaar later, maar nog altijd koestert Bouwman grote bewondering voor de man die driemaal de Europa Cup I won met Ajax. Het bracht de journalist ertoe om diens levensverhaal op te tekenen in het boek Mister Ajax, dat in 2009 werd gepubliceerd. Vier jaar na de verschijning van deze biografie is hij opnieuw lange tijd met de coryfee opgetrokken. Ditmaal voor een tv-documentaire, die hij ter gelegenheid van Swart’s 75ste
verjaardag heeft geproduceerd.

Raymond Bouwman (rechts) schreef eerder de biografie van Sjaak Swart. Raymond Bouwman (rechts) schreef eerder de biografie van Sjaak Swart.

Het liefst had Bouwman de documentaire al eerder gemaakt, maar het lukte toen niet om het plan rond te krijgen. Wel bleef hij contact houden met Swart, die hij had leren kennen als een kleurrijk en aimabel mens. ,,Ik ben dol op die man. Na een dag met Sjaak kom ik zo blij thuis. Het is vooral die humor van hem. Dat platte Amsterdamse, elkaar afzeiken voor de lol, dat is precies waar ik zelf ook van hou. En hij is ongelooflijk jong van geest. We schelen bijna dertig jaar, maar daar merk je niks van.’’

Het was niet voor niets dat de ondertitel van zijn boek De eeuwige jeugd van Sjaak Swart was. Ook tijdens het draaien van de documentaire had hij niet het gevoel dat hij te maken had met een man op leeftijd. Vooral niet op momenten dat er een bal in het spel was. Zoals toen hij Swart filmde tijdens zijn tweewekelijkse training bij het Amsterdamse Zeeburgia. Of bij duels van Lucky Ajax, waarmee de oudgediende op zeer regelmatige basis wedstrijden speelt. Ook is er een fragment waarin hij ouderwets een bal tegen een muur trapt. ,,Met links en rechts’’, aldus Bouwman. ,,Want dat is ook typisch iets voor hem. Hij beweert nog altijd beter te worden. Volgens hem is zijn linkerbeen bijna zo goed als zijn rechter. Als ik dan zei dat ik niet onder de indruk was, moest je hem horen. Dan ging ie tekeer. Maar zo maakten we lol, door elkaar te plagen. Sjaak lijkt soms fel, maar veel mensen weten niet dat hij een heel lieve man is.’’

Behalve op het veld volgde Bouwman Swart ook buiten de lijnen. Bijvoorbeeld als Mister Ajax naar de fysiotherapeut ging, waar hij op het moment van dit schrijven (begin juni) in behandeling is voor een pijnlijke bilspier. ,,Dat baart hem zorgen’’, weet de documentairemaker. ,,Hij is als de dood dat hij tijdens zijn erewedstrijd niet vrijuit kan voetballen. Net zoals bij zijn afscheidswedstrijd in 1973. Hij was toen niet fit, omdat hij in de aanloop naar dat duel te hard had getraind. Ajax wilde niet met hem verder, maar zelf vond hij dat hij nog goed genoeg was. Dat wilde hij zo graag bewijzen, dat hij zichzelf overtrainde. Nu is hij wederom bang voor zo’n doemscenario.’’

In de documentaire komt Swart naar voren zoals vrijwel iedereen hem kent: als de voetbalverslaafde grijsaard die leeft als een monnik om zijn spieren soepel te houden. Daarbij vormt zijn toenemende ouderdom een vervelende bijkomstigheid, weet Bouwman. ,,Sjaak is op een leeftijd gekomen dat mensen om hem heen wegvallen. Het benauwt hem dat hij straks de volgende kan zijn. Hij is als de dood voor de dood. Dat is echt een schrikbeeld voor hem, net als het ouder worden. Het is psychologie van de koude grond, maar ik denk dat hij de ouderdom probeert te bezweren door in het voetbal actief te blijven.’’

Hoewel Swart vrij openhartig is in de documentaire, zijn er onderwerpen waar hij liever niet over praat. Zoals de oorlog, die een groot deel van de familie van zijn Joodse vader het leven kostte. Maar ook zijn wissel tegen het Griekse Panathinaikos, in de Europa Cup 1-finale van 1971. ,,Laten we het daar maar niet over hebben, zei hij toen ik erover begon. Hij kan nog altijd niet begrijpen waarom coach Rinus Michels hem in de rust wisselde. Alsof de beker niet van hem is. Dat gevoel heeft hij nog altijd.’’

De documentaire is woensdagavond vanaf 22:00 uur te zien op RTL 7.

Tekst: Ajax.nl/Fabian van der Poll
Foto's: Pro Shots (boven) en Ajax.nl/Louis van de Vuurst