Johan Cruijff: De Voetballer

Johan Cruijff: De Voetballer

Johan Cruijff doorliep de jeugdopleiding van Ajax en groeide als selectiespeler in rap tempo uit tot ’s werelds beste. De voetballer-Cruijff maakte magische goals, leek soms over het veld te zweven en was dé absolute ster in het Ajax-elftal dat begin jaren zeventig Europa en de wereld domineerde. Johan Cruijff behoorde als speler in het rijtje Pelè, Diego Mardona en Lionel Messi.

Cruijff was als vierjarige kleuter al een bekend gezicht bij Ajax. De reden daarvoor was simpel: ‘oom Henk’ was terreinknecht in het oude stadion de Meer. De piepjonge Cruijff deed allerlei kleine klusjes rondom het stadion. Twee jaar later maakte hij voor het eerst en onofficieel zijn opwachting binnen de lijnen. Het welpenelftal miste een speler; de toekijkende Cruijff maakte zijn eerste minuten in het Ajax-tenue. Tien lentes jong was Cruijff in het seizoen 1956-1957 toen hij zichzelf officieel Ajacied mocht noemen. In de zes jaren die volgden doorliep het talent uit de Amsterdamse wijk Betondorp de hele jeugdopleiding van Ajax met verve. In Cruijffs laatste jaar als ‘junior’ werd hij met de A1 van Ajax kampioen van Nederland.

Trefzekere debutant
Vic Buckingham liet Cruijff in het seizoen 1964-1965 debuteren in Ajax 1. Al maakte op 15 november 1964 volgens het programmaboekje van GVAV ‘De Kruijff’ zijn officiële Ajax-debuut. Cruijffs eerste wedstrijd in het betaalde voetbal eindigde in mineur. Ajax verloor die dag met 3-1 van de Groningers, waardoor de Amsterdammers afzakten richting de degradatiezone. Het enige lichtpuntje voor de Ajacieden was het optreden van de zeldzaam talentvolle Cruijff. Het zo breekbaar ogende talent tekende uit een rebound voor het enige Ajax-doelpunt van de middag. De Amsterdamse traditie van trefzekere debutanten was een bewijsstuk rijker.

Vertrouwen van Michels
In de tijd van spijkerharde tackles, zwarte kicksen en ongelijke voetbalvelden, de prille begintijd van het profvoetbal kortom, tekende Cruijff vlak na zijn 18e verjaardag als een van de eerste spelers in Nederland een contract als fullprof. Het was voor Cruijff het startschot van een glansrijke carrière, die pas echt in een stroomversnelling kwam onder de nieuwe Ajax-coach Rinus Michels. De voormalige gymleraar schonk hét supertalent in de Ajax-selectie direct een basisplaats. Michels polijstte het talent van Cruijff en begon met bouwen aan zijn ploeg die een handvol jaren later de wereld zou veroveren.

In het seizoen 1966-1967 maakte de 19-jarige Cruijff kennis met de Europa Cup I, voorloper van de Champions League en het hoogst haalbare voetbalpodium. Met Cruijff in de gelederen was het Olympisch Stadion het mistige toneel voor de ontmoeting tussen Ajax en Liverpool. Mede door een treffer van Cruijff werden de Reds van coach Bill Shankly die historische avond met 5-1 van de mat gespeeld. De zege op dé Europese grootmacht van dat moment werd ook door Cruijff beschouwd als ‘hét begin van het Nederlands voetbal’.



Het Gouden Ajax
Ajax was hard op weg Europa’s beste te worden. In 1969 verloor de ploeg van Rinus Michels zijn eerste Europa Cup I-finale. In het Bernabéu van Madrid was AC Milan sterker en (vooral ook) slimmer dan de Europees nog relatief onervaren Ajacieden. Twee jaar later (seizoen 1970-1971) won Ajax - en dus ook Cruijff - zijn eerste grote trofee. In het Wembley Stadion was Panathinaikos de laatste horde op weg naar Europees succes. De Griekse ploeg werd met 2-0 verslagen. Cruijff liet zich onder meer zien met een steekbal op Arie Haan die met zijn treffer de finale definitief in het slot gooide. Na afloop ontving Koningin Juliana ‘het Gouden Ajax’ op Paleis Soestdijk om de Ajacieden te feliciteren met de Europese victorie. Ajax was Europees kampioen en had in Cruijff zijn absolute vedette.

In het voetbaljaar dat volgde vertrok Michels naar Barcelona. Onder de nieuwe Roemeense coach Stefan Kovács bereikte Ajax opnieuw de finale van de Europa Cup I. De rol van Cruijff was in deze finale nóg bepalender; de maestro ging in De Kuip voorop in de bestrijding van het catenaccio van de Italiaanse kampioen Internazionale. De rasaanvaller was de Italiaanse mandekkers keer op keer te slim af. Twee hoge voorzetten op Cruijff leverden even zoveel doelpunten op. De twee goals van de Amsterdammer leverden Ajax zijn tweede Europa Cup I-overwinning op.

Onder aanvoering van Cruijff was Ajax die jaren onklopbaar. Ajax won zowel de Wereldbeker als de Europese Supercup. Na twee Europa Cup I-overwinningen op rij won Ajax ook zijn derde opeenvolgende finale. In het Rode Ster-stadion in Belgrado versloeg Ajax in 1973 Juventus. Voor de ‘Oude Dame’ bleek de vroege goal van Johnny Rep fataal: 1-0. De Amsterdamse club mocht de belangrijkste Europa Cup na drie opeenvolgende gewonnen finales definitief in de prijzenkast bijzetten.

In het seizoen 1973-1974 verliet Cruijff Ajax en volgde hij zijn voormalige trainer Michels naar Barcelona. Ook in Catalonië oogstte het duo successen. Cruijff groeide bij de blaugranas uit tot ‘El Salvador’, de verlosser; een icoon dat Barcelona hielp zijn eigenwaarde op te vijzelen. Mede door de Nederlandse inbreng van Michels en Cruijff werd Barcelona voor het eerst in veertien jaar kampioen van Spanje.

Comeback bij Ajax

Na een mislukte afscheidswedstrijd tegen Bayern München in 1978 en zakelijke tegenslag bond Cruijff de voetbalschoenen weer onder. Via de Los Angeles Aztecs en Washington Diplomats in de Noord-Amerikaanse voetbalcompetitie keerde Cruijff via het Spaanse Levante in 1981 terug bij Ajax. In zijn rentreewedstrijd tegen Haarlem bewees de maestro uit Betondorp nog altijd te beschikken over een superieur voetbaltalent. Met een fameuze lob over Haarlem-keeper Edward Metgod schreef Cruijff opnieuw historie. Omringd door ontbolsterende toptalenten als Marco van Basten en Frank Rijkaard loodste Cruijff Ajax twee jaar op rij (1982 en 1983) naar het kampioenschap van Nederland.

Afscheid als speler
Na een meningsverschil met het Ajax-bestuur tekende Cruijff in 1983 een contract bij aartsrivaal en titelconcurrent Feyenoord. De 37-jarige Cruijff haalde onvervalst zijn gram door de Rotterdammers kampioen van Nederland te maken én aan de beker te helpen. Naast deze teamprestatie viel Cruijff ook persoonlijk in de prijzen. De Amsterdammer werd voor de vijfde keer verkozen tot Nederlands Voetballer van het Jaar.  



Op 13 mei 1984 speelde Cruijff op een lentedag in De Kuip zijn laatste officiële wedstrijd uit zijn glorieuze voetballoopbaan. De Nederlandse competitie was al beslist dus stond het duel met PEC Zwolle volledig in het teken van het afscheid van Nederlands grootste voetballer ooit. Na zijn treffer seinde Cruijff scheidsrechter Severein in dat het tijd werd voor het publiekelijk afscheid als professioneel voetballer. De scheidsrechter toonde Cruijff de symbolische rode kaart. Zijn teamgenoten namen Nederlands grootste voetballer op de schouders en Cruijff beleefde de laatste minuut van zijn imposante loopbaan als speler.

Een van de laatste keren dat Cruijff het Ajax-shirt droeg.
Een van de laatste keren dat Cruijff het Ajax-shirt droeg.

Een van de laatste keren dat Cruijff het Ajax-tricot droeg was in 2006. Voor de testimonial-wedstrijd van Dennis Bergkamp betrad Cruijff samen met Marco van Basten een kwartier voor tijd de grasmat van het gloednieuwe Emirates Stadion van Arsenal. De Ajax-legendes lieten de bezoekers zien het voetballen nog niet verleerd te zijn. Waar Marco van Basten strooide met subtiele hakbewegingen, demonstreerde Cruijff regelmatig de pass met de bekende buitenkant voet.

Tekst en beelden: Ajax.nl/Erfgoed Ajax