Johan Cruijff: Van trainer tot adviseur

Johan Cruijff: Van trainer tot adviseur

Na twee decennia topvoetbal bleef Johan Cruijff actief in de voetbalwereld. De grootste Ajacied in de clubhistorie en voetballiefhebber pur sang werd in 1985 gepresenteerd als technisch directeur van de Amsterdamse club.

De KNVB huldigde lang het principe dat Cruijff zonder de belangrijkste trainersdiploma’s geen functie als coach mocht bekleden. Voor de beste voetballer die Nederland ooit had, werd geen uitzondering gemaakt. De voormalig nummer veertien trok desondanks de stoute (coach)schoenen aan en leidde de trainingen en wedstrijden van Ajax 1. Na enig gesteggel ging de voetbalbond overstag en kreeg  Cruijff het A-diploma van de KNVB in 1987 alsnog cadeau.

Hét hoogtepunt van het Ajax-trainerschap van Cruijff vond diezelfde periode plaats. Ajax won op 13 mei 1987 de finale van de Europa Cup II (de Europese beker voor bekerwinnaars) van Lokomotive Leipzig: 1-0. Het is nota bene de oogappel van Cruijff en topspits Marco van Basten die zichzelf op het Griekse scorebord zette. Ajax keerde voor even terug op het hoogste Europese podium. Cruijff en zijn Ajacieden, gevormd door het ‘leerproces’ van de oefenmeester, lieten zich na de verovering van de cup huldigen op een volgepakt Leidseplein. Het volgende seizoen verliep minder goed voor de club en zijn iconische oud-speler en trainer. Op 4 januari 1988 nam Cruijff na moeizame contractontwikkelingen ontslag bij Ajax. 


Trainer Barcelona
De breuk met zijn eerste liefde Ajax effende uiteindelijk de weg voor een rentree bij FC Barcelona, de andere grote liefde van Cruijff. Als clubloos trainer tekende Cruijff op 1 juli 1988 een contract dat hem als hoofdcoach verbond aan de trots van Catalonië. Met dominant en zeer aanvallend voetbal introduceerde de oefenmeester het ‘totaalvoetbal’ in de Spaanse hoogste voetbaldivisie. Successen lieten niet lang op zich wachten; van 1991 tot 1994 won Cruijff vier Spaanse landstitels op rij met Barcelona. Ook buiten de Spaanse landsgrenzen boekte Barça onder leiding van Cruijff grote successen. Een laat doelpunt van Ronald Koeman bezorgde Barcelona in 1992 de Europa Cup I. Op Wembley werd Sampdoria verslagen. Voor het eerst in de historie kwam de belangrijkste Europese trofee in de prijzenkast van FC Barcelona terecht. 



Afscheid van Cruijff
In de tijd bij Barcelona had Cruijff afgesproken dat hij in samenspraak met de Spaanse club een ereduel mocht regelen. Op april 1999 organiseerde Johan Cruijff een benefietduel tussen oud Ajax-spelers en FC Barcelona. De twee clubs die een grote rol in Cruijff zijn leven hebben gespeeld kwamen elkaar tegen in een onderling duel. De wedstrijd stond in het teken van 30 jaar Europese historie van Ajax. Veel Europese bekerwinnaars van Ajax zoals Ruud Krol, Piet Keizer en Stefan Pettersson trokken de zwarte kicksen nog eenmaal aan voor een onderling duel.

Adviseur bij Ajax
Na het afsluiten van zijn loopbaan als trainer/coach zag ook Cruijff het gat tussen Ajax en de Europese grootmachten groeien. Het Ajax-icoon besloot niet passief toe te blijven kijken. Cruijff presenteerde in 2011 een plan waarmee hij de Amsterdamse club weer naar de internationale top wilde loodsen. Binnen de Amsterdamse jeugdopleiding moest meer aandacht komen voor individuele ontwikkeling, Cruijff legde de verhoudingen in het topvoetbal als volgt uit: ,,Wie niet sterk is moet slim zijn. Als je de beste spelers opleidt, zal je automatisch meespelen in de top.’’ Onder de nieuwe hoofdcoach Frank de Boer werd Ajax tijdens de fluwelen revolutie vier keer op rij kampioen van Nederland. In 2015 voelde Cruijff na onenigheid binnen de club onvoldoende draagvlak voor en vertrouwen in het ‘plan Cruijff’. De eeuwige nummer 14 legde zijn taken als adviseur bij Ajax neer.

Minuut 14: Applaus voor Nummer 14
Na eerdere hartproblemen kreeg Cruijff op 68-jarige leeftijd te horen dat hij leed aan longkanker. De vastberaden Cruijff was strijdbaar en had vertrouwen in een goede afloop. Na verschillende medische behandelingen waren de resultaten redelijk positief. ,,Momenteel heb ik het gevoel dat ik in de eerste helft met 2-0 voor sta. Maar de wedstrijd is nog niet voorbij. Toch weet ik zeker dat ik uiteindelijk ga winnen’’, zei de optimistische Cruijff begin 2016 nog. In het weekend van 25 oktober 2015 stond Nederland stil bij Cruijffs gevecht tegen zijn ziekte. Er klonk bij iedere Eredivisie-wedstrijd in de veertiende minuut een overweldigend applaus voor de allergrootse Nederlandse voetballer aller tijden.    

Tekst en foto’s: Ajax.nl/Erfgoed Ajax en Louis van de Vuurst